Rattenziekte en hantavirus bij tuinwerk: zo bescherm je jezelf

Twee verschillende ziektes van knaagdieren

Hantavirus. Volgens het RIVM komen in Nederland drie soorten voor die mensen ziek kunnen maken. Het puumalavirus komt van de rosse woelmuis en is verreweg het meest voorkomend, het seoulvirus komt van ratten en het tulavirus van veldmuizen. Het virus zit in de poep, plas en het speeksel van besmette dieren en kan daarin nog twee weken overleven, ook als het is opgedroogd. Mensen raken vooral besmet door stofdeeltjes in te ademen, bijvoorbeeld als ze de vloer van een schuur vegen. De meeste mensen merken er niets van. Wie wel ziek wordt, krijgt meestal griepachtige klachten. Soms raken de nieren ontstoken en is een ziekenhuisopname nodig. Het RIVM noemt de tijd tot ziek worden enkele dagen tot zestig dagen, meestal twee tot vier weken.

Rattenziekte. Zo heet leptospirose in de volksmond, en de ernstige vorm heet de ziekte van Weil. Het is een bacterie die ratten en muizen met hun urine uitscheiden. Volgens de richtlijn van het RIVM komt hij vooral binnen via wondjes en soms via de slijmvliezen van mond, neus of ogen. In Nederland worden er per jaar gemiddeld zo’n dertig ernstige gevallen vastgesteld, met een piek van augustus tot november. De meeste besmettingen gaan via oppervlaktewater en modder. Klachten komen meestal na vijf tot veertien dagen en beginnen griepachtig, met plotselinge hevige hoofdpijn, koorts en spierpijn.

Waarom dit in het najaar speelt

Het RIVM schrijft dat het aantal rosse woelmuizen in het najaar en de winter toeneemt en dat ze dan ook in tuinen en schuren komen van huizen bij bos of park. Tegelijk ga je zelf aan de slag. Je ruimt de schuur op, haalt tuinmeubels naar binnen, sjouwt brandhout of trekt een composthoop uit elkaar. Precies bij dat soort werk in een afgesloten ruimte kunnen volgens het RIVM virusdeeltjes opwaaien. Ook het luchten van een ruimte die lang dicht heeft gezeten, telt mee.

Zo bescherm je jezelf bij tuin- en schuurwerk

1. Draag waterdichte handschoenen. Gewone stoffen tuinhandschoenen laten vocht door. Het RIVM adviseert rubberen handschoenen bij het opruimen van nesten, keutels en dode dieren. Voor gewoon tuinwerk in natte grond of bij een sloot zijn handschoenen met een rubber of nitril coating een goede middenweg.
2. Dek wondjes af. Rattenziekte komt via kleine wondjes binnen. Plak schrammen op je handen af met een waterdichte pleister voor je begint.
3. Zet de schuur eerst open. Laat een ruimte die lang dicht heeft gezeten eerst doorluchten en ga er niet direct in staan stoffen.
4. Nooit vegen of stofzuigen. Het RIVM is hier duidelijk over. Een bezem of stofzuiger laat het stof met het virus juist opwaaien.
5. Maak resten eerst nat. Nesten, keutels en dode dieren buiten maak je eerst nat. Neem alles op met een nat doekje, doe het in een vuilniszak, druk die niet aan en knoop hem dicht. Die zak mag bij het restafval.
6. Ventileer na afloop. Binnen zet je ramen en deuren minstens een half uur tegen elkaar open en ga je zelf even weg.
7. Was je handen grondig na het werk, ook als je handschoenen droeg, en eet of rook niet tussendoor.

Twijfel je of de keutels van een muis of rat zijn, dan helpt ons stuk over het verschil tussen rat en muis. Hoe je een vondst binnenshuis opruimt, lees je in muizenkeutels herkennen en veilig opruimen.

Voorkomen is beter dan opruimen

Het RIVM zegt het simpel. Blijf uit de buurt van knaagdieren en hun schuilplaatsen, en bewaar etensresten in afgesloten bakken. In de tuin komt dat neer op geen voer laten liggen, vogelvoer zo neerzetten dat ratten er niet bij kunnen en de compostbak niet vullen met kookresten. In ratten in de tuin staat hoe je bronnen wegneemt en waar je overlast meldt. Ik vind dat een betere investering dan je zorgen maken over het virus zelf, want zonder ratten en muizen geen keutels.

Wanneer naar de huisarts?

De kans dat je ziek wordt is klein. Krijg je in de weken na zulk werk toch plotseling hoge koorts, hevige hoofdpijn of spierpijn, vertel je huisarts dan dat je met knaagdierresten, natte grond of slootwater bezig bent geweest. Beide ziektes lijken in het begin op griep, en die informatie helpt de arts om aan de juiste test te denken.

Benodigdheden

• Rubberen of nitril handschoenen, of tuinhandschoenen met een waterdichte coating, bij bouwmarkten, tuincentra en supermarkten.
• Waterdichte pleisters, bij de drogist.
• Een plantenspuit of emmer water om resten nat te maken.
• Wegwerpdoekjes en stevige vuilniszakken.
• Afsluitbare bakken voor vogelvoer en voer voor huisdieren in de schuur.