Kleine zwarte vliegjes bij je kamerplanten: rouwmuggen herkennen en aanpakken

Voor de feiten leunen we op het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). Volgens het KAD komen er in Nederland meer dan 130 soorten rouwmuggen voor, en de varenrouwmug is de soort die je het vaakst bij kamerplanten ziet.

Rouwmug of fruitvlieg?

De twee worden constant door elkaar gehaald, en dat is jammer, want de aanpak is totaal anders. Een fruitvliegje komt af op rijp fruit en de groenbak. Een rouwmug komt uit de grond.

• Uiterlijk. Rouwmuggen zijn volgens het KAD 1 tot 5 millimeter groot, met een slank, donker lijf, lange poten en lange draadachtige sprieten. Ze lijken echt op een mini-mug. Fruitvliegjes zijn gedrongener, lichtbruin en hebben vaak rode ogen.
• Gedrag. Rouwmuggen vliegen niet graag. Ze lopen snel over de potgrond en het blad en maken korte sprongetjes. Fruitvliegjes vliegen rustig rondjes boven de fruitschaal.
• Plek. Zitten ze vooral bij je planten en vliegen ze op als je de pot aanraakt, dan heb je rouwmuggen. Zitten ze bij de bananen of de afvalbak, dan zijn het fruitvliegjes, en daarvoor hebben we een apart stuk over een fruitvliegjesval die werkt.

Zie je harige vliegjes met brede, vlindervormige vleugeltjes op de badkamertegels, dan zijn het weer motmuggen. Die komen uit de afvoer, en daarover lees je meer in ons artikel over motmuggen in de badkamer.

Waarom ze in je potgrond zitten

Rouwmuggen leggen hun eitjes in de bovenste laag van vochtige grond. De larven leven van algen, schimmels en dood organisch materiaal. Potgrond die steeds nat is, is voor hen een gedekte tafel. Volgens het KAD komen ze het hele jaar voor en volgen de generaties elkaar snel op, en daardoor kan een handjevol vliegjes in een paar weken uitgroeien tot een wolk.

De herfst is het moment waarop het vaak misgaat. Buiten hebben planten wind en zon en droogt de grond snel op. Binnen verdampt er veel minder, terwijl we vaak in hetzelfde ritme water blijven geven. De grond blijft dan dagenlang nat, en precies dat zoeken ze.

Heb je geen kamerplanten en toch rouwmuggen? Dan is er waarschijnlijk ergens anders iets vochtig. Het KAD noemt lekkages bij de cv-leidingen, onder de gootsteen, bij bad, douche of toilet, en een kapot riool of een lekkende leiding in de kruipruimte. Dan helpt geen vangplaatje, maar de lekkage repareren wel.

Wat echt helpt tegen rouwmuggen

De belangrijkste les van het KAD is dat je na goede preventie meestal helemaal geen bestrijding nodig hebt. Het draait om droge grond.

1. Geef minder water. Laat de bovenste paar centimeter potgrond tussen twee gietbeurten goed opdrogen. Steek je vinger in de grond, voelt die nog vochtig, dan wacht je.
2. Geef water van onderen. Het KAD raadt aan water te geven via een schoteltje of een waterdruppelaar. De bovenlaag blijft dan droger, en dat is precies waar de eitjes worden gelegd. Gooi water dat na een halfuur nog op de schotel staat weg.
3. Lucht de potgrond. Woel de bovenste laag regelmatig even los, zodat hij sneller droogt.
4. Zorg dat overtollig water weg kan. Een pot zonder gat of met een verstopte bodem houdt de grond nat. In ons stuk over drainage in een plantenpot lees je hoe je dat oplost.
5. Vang de volwassen muggen weg. Gele plakstrips of vangplaatjes in de pot vangen de vliegende rouwmuggen. Ze lossen het probleem niet op, want de larven zitten in de grond, maar je ziet er wel mee of het minder wordt.

Blijft de overlast na een paar weken droger houden, dan noemt het KAD twee biologische middelen. Aaltjes (nematoden) die je met het gietwater in de grond brengt en die de larven aanvallen, en roofmijten die op de larven jagen. Wij zouden zelf eerst consequent een paar weken droger gieten voordat je iets koopt, want in de meeste gevallen is dat genoeg.

Een plant die zwaar besmet is en toch al aan verpotten toe was, kun je ook in verse potgrond zetten. Schud zoveel mogelijk oude grond van de wortels en doe die oude grond niet terug in huis.

Benodigdheden en waar je ze koopt

• Gele vangplaatjes of plakstrips voor in de pot, bij tuincentra zoals Intratuin en bij bouwmarkten met een tuinafdeling
• Schoteltjes of onderzetters, bij HEMA, Action of het tuincentrum
• Eventueel een waterdruppelaar of watergeefsysteem voor potten
• Aaltjes tegen rouwmuggen, verkrijgbaar bij tuincentra en bij webwinkels voor biologische bestrijding; ze worden levend geleverd en moet je snel gebruiken
• Verse potgrond voor planten die je verpot

Voorkomen bij het naar binnen halen

Haal je planten naar binnen, laat de grond dan eerst wat opdrogen en kijk even of er al vliegjes uit de pot komen. Zet ze binnen niet allemaal dicht op elkaar, zodat je een besmette pot snel terugvindt. En pas je gietritme aan zodra de planten binnen staan, met minder water dan in de zomer. Staan er planten buiten die de winter niet binnen doorbrengen, kijk dan in ons artikel over potplanten beschermen tegen vorst.