Giftig kwik uit een oude spiegel: hoe het gebeurt en wat je dan doet

Het klinkt als iets wat alleen in oude schoolgebouwen gebeurt. Maar wie een antieke spiegel van oma op zolder heeft staan, of er een op de rommelmarkt kocht, heeft misschien precies zo’n spiegel in huis.

Hoe er kwik in een spiegel komt

Spiegels werden eeuwenlang gemaakt door een dun vel tin op het glas te leggen en daar kwik overheen te gieten. Het kwik vormde met het tin een zachte legering, een amalgaam, die tegen het glas bleef plakken. Pas in de loop van de negentiende eeuw kwam de methode op waarbij zilver op het glas wordt neergeslagen. Spiegels van daarna bevatten geen kwik.

Dat amalgaam is nooit helemaal vast. Na honderd jaar of meer kan het losraken en kan er vloeibaar kwik uit zakken, vooral naar de onderkant van een spiegel die lang rechtop heeft gestaan. Dan zie je kleine glimmende bolletjes in de lijst of op de vloer eronder, precies zoals in Hasselt. De GGD-richtlijn over kwik in woningen van het RIVM noemt spiegels met een tin-kwiklegering dan ook uitdrukkelijk als mogelijke bron in huis, naast thermometers, barometers en oude bloeddrukmeters.

Het gevaar zit niet in het aanraken van een druppel, maar in de damp. Kwik verdampt bij kamertemperatuur, en wie wekenlang kwikdamp inademt, kan volgens het RIVM ernstige klachten krijgen aan het zenuwstelsel, zoals trillen en geheugenproblemen. Kinderen en ongeboren baby’s zijn gevoeliger dan volwassenen.

Zo herken je een kwikspiegel

Een paar kenmerken helpen je op weg. Geen ervan is een sluitend bewijs, maar samen zeggen ze veel.

• De leeftijd. Een spiegel uit de twintigste eeuw is vrijwel zeker verzilverd. Gaat het om een stuk uit de negentiende eeuw of ouder, dan is kwik mogelijk.
• De achterkant. Een moderne spiegel heeft een geverfde achterkant, vaak grijs of roodbruin. Een kwikspiegel heeft meestal geen verflaag, maar een dof grijze, korrelige metaallaag die je soms met je nagel zou kunnen beschadigen. Kijk, maar krab niet.
• Het spiegelbeeld. Oude kwikspiegels geven vaak een iets grijzer, zachter beeld en hebben vlekken of een kristalachtig patroon waar het amalgaam is losgeraakt.
• Bolletjes in de lijst. Zie je glimmende druppeltjes in de onderste lat of op de vloer onder de spiegel, dan weet je het zeker.

Een kwikspiegel die heel is en waar niets uit lekt, hoeft niet direct de deur uit. Hang hem niet in een slaapkamer of kinderkamer, zet hem niet tegen de verwarming en laat de achterkant met rust. Wil je hem laten restaureren, zeg er dan bij dat je kwik vermoedt.

Je vindt druppels: zo ruim je ze op

Het RIVM heeft een opruiminstructie voor kwik uit een kapotte thermometer. Voor een paar druppels uit een spiegel gelden dezelfde regels.

1. Laat kinderen, zwangeren en huisdieren de ruimte uit gaan en loop zelf niet door het kwik.
2. Zet ramen en buitendeuren open, doe de deuren naar de rest van het huis dicht en zet de verwarming in die ruimte uit.
3. Gebruik geen stofzuiger, bezem of stoffer en blik. Een stofzuiger blaast het kwik als damp en fijne druppels door het hele huis. Spoel ook niets door de gootsteen of wc.
4. Doe sieraden af, want goud lost op in kwik. Trek rubberen handschoenen aan en kleding die weg mag.
5. Schuif de bolletjes met een speelkaart of stuk karton naar elkaar toe en schep ze in een glazen pot met een metalen deksel, zoals een lege jampot. Kleine druppels pak je op met brede plakband.
6. Doe alles wat met het kwik in aanraking kwam, ook de handschoenen en het karton, in een dichte plastic zak en zet die buiten.

Ligt het kwik op tapijt, in de kieren van een houten vloer of gaat het om meer dan een paar druppels, ruim het dan niet zelf op. Bel de GGD in je regio. Zij kunnen meten of er nog kwikdamp in huis hangt en weten welke saneerder je nodig hebt. Voor de brandweer zoals in Hasselt kies je pas als er een grote hoeveelheid ligt of mensen klachten hebben.

Weg met de spiegel

Een lekkende kwikspiegel hoort niet bij het grofvuil en niet in de glasbak. Kwik en alles wat ermee besmet is, is klein chemisch afval en gaat naar de milieustraat. Leg de spiegel liggend, met het glas naar beneden, op een stevige plaat en wikkel hem in dikke plastic folie, zodat er onderweg niets uit kan lopen en het glas niet breekt. Vervoer hem met een raam op een kier en zeg bij de milieustraat wat je bij je hebt.

Twijfel je of een spiegel kwik bevat en wil je hem verkopen of weggeven, vertel het de koper dan. Een antiquair of restaurateur kan je vertellen hoe oud hij is en wat er achter het glas zit.