Zestien tuinklusjes voor november, en welke je juist beter laat

Hieronder staan dezelfde klusjes, maar in een volgorde die bij het weer past: eerst wat niet kan wachten op vorst en nattigheid, dan wat je de komende weken op een droge middag doet, en tot slot wat je laat staan of liggen zodat dieren de winter doorkomen. Voor dat laatste deel heb ik het advies van Vogelbescherming ernaast gelegd.

Eerst: alles wat last krijgt van vorst en natte grond

1. Dahliaknollen opgraven op zware of drassige grond. In natte klei kunnen ze rotten. Graaf ze op en laat ze binnen overwinteren, dan bloeien ze volgend jaar opnieuw.
2. Tulpenbollen planten. November is daar volgens Gardeners’ World een goed moment voor, op ongeveer drie keer de hoogte van de bol. De grond mag vochtig zijn, niet drijfnat. Op zware grond helpt een laagje steentjes of schelpen met wat zand onderin het plantgat. Welke bijzondere bollen er nog meer kunnen, lees je in ons stuk over bloembollen planten in het najaar.
3. Je vijver voorbereiden op ijs. In kleine, ondiepe vijvers kan een gesloten ijslaag de gasuitwisseling blokkeren. Een bosje riet in het water of een beluchtingspompje helpt. Hak nooit een gat in het ijs: de drukgolven kunnen overwinterende dieren beschadigen.
4. De kas isoleren. Wie een kas heeft, plakt de beglazing nu met bubbeltjesplastic, voordat de eerste koude nachten komen.

Ook potplanten die buiten staan verdienen nu aandacht. Hoe je die tegen vorst en winterregen beschermt, staat in ons stuk over potplanten beschermen tegen vorst.

De komende weken: op een droge middag

5. Blad van het gazon harken. Blijft het op het gras liggen, dan rot het weg en krijg je kale plekken. Waar het blad heen moet, lees je hieronder.
6. Boerenkool afdekken met netten, zodat duiven er niet van eten.
7. Uitgebloeide tomaten en komkommers uit de kas halen en op de composthoop gooien.
8. Aardperen oogsten, maar steeds alleen wat je gaat gebruiken. Ze zijn opgegraven niet lang houdbaar. Laat de rest tot eind februari in de grond zitten.
9. De kweepeer snoeien: takken ongeveer een derde inkorten en zwakke takken uitdunnen. Een open kroon verkleint de kans op bladvlekkenziekte.
10. Zomerstekken verpotten, bijvoorbeeld verbena, salvia en geraniums, zodat ze verder kunnen groeien.
11. Koudekiemers zaaien voor bestuivers, zoals akelei, gulden sleutelbloem, monnikskap, lievevrouwebedstro en kruisdistel. Ze hebben een koude periode nodig. Zaai in potjes of trays en zet ze de winter over in een onverwarmde kas, met af en toe water.
12. Lege potten en zaaibakken wassen en opbergen, zodat je in het voorjaar meteen kunt beginnen.
13. De nestkast schoonmaken. Controleer eerst of hij niet in gebruik is, haal het oude nest eruit, maak hem schoon met heet water en laat hem goed drogen. Koolmezen, pimpelmezen en mussen schuilen er in de winter in.

Laten staan en liggen: hier help je dieren mee

Vier punten uit de lijst gaan over niets doen, en die zijn wat mij betreft het belangrijkst.

14. Lavendel niet meer snoeien. De topgroei beschermt de struik in de winter. Snoei je nu, dan kan vorst hem beschadigen of zelfs doden. Wanneer het wel kan, lees je in ons stuk over lavendel snoeien.
15. Siergrassen laten staan tot eind van de winter of het begin van het voorjaar. De pollen vormen een isolerende laag rond het hart van de plant.
16. Tuinverlichting beperken. Vogels slapen onrustiger door kunstlicht, trekvogels raken ’s nachts gedesoriënteerd en vleermuizen en nachtvlinders hebben er last van. Een tijdschakelaar of bewegingssensor lost dat op.

Daar sluit het advies van Vogelbescherming naadloos op aan, en het gaat nog een stap verder. Stel zoveel mogelijk onderhoud uit tot het eind van de winter, laat uitgebloeide planten staan tot het voorjaar voor de zaadeters, en snoei struiken niet of niet allemaal tegelijk, omdat vogels er beschutting in vinden. Bessenstruiken snoei je pas tegen het vroege voorjaar. Snoeihout en gevallen takken kun je opstapelen tot een takkenril waarin vogels beschut zitten.

En dan dat blad van het gazon. Gardeners’ World zegt harken, Vogelbescherming zegt laten liggen. Dat lijkt tegenstrijdig, maar het advies van Vogelbescherming is om blaadjes te laten liggen of ze in de borders te harken, omdat er veel insecten tussen zitten. Hark het dus van het gras af en schuif het onder de struiken. Zo blijft je gazon gezond en houden merels en roodborsten iets te eten. Een bladblazer heb je daar niet voor nodig.

Ben je vorige maand niet aan alles toegekomen? De klussen van oktober staan nog in ons overzicht van de tuinklussen voor de winter. Veel daarvan schuift gewoon mee naar november.