Kou in huis is gevaarlijker dan je denkt: zo houd je je woning veilig warm
Inhoudsopgave
Waarom kou zo verraderlijk is
Het opvallende aan kou is de vertraging. Tijdens een hittegolf zie je het effect op de sterftecijfers bijna meteen. Na een koude periode overlijden mensen volgens het RIVM tot drie weken later, en meestal niet aan de kou zelf. Een lichaam dat lang moet werken om warm te blijven, is vatbaarder voor bijvoorbeeld griep, en bij ouderen en mensen met een zwak hart of zwakke longen loopt dat sneller uit de hand.
Vooral 75-plussers lopen risico. In het deel van Roosendaal waar het verschil het grootst is, ligt het risico voor een 75-plusser om te overlijden op een echt koude dag 46 procent hoger dan op een dag van 18 graden buiten, de temperatuur met de minste sterfgevallen. Het RIVM noemt energiearmoede als mogelijke verklaring voor de verschillen tussen wijken. Waar meer mensen wonen die niet zo warm kunnen stoken als ze zouden willen, zie je ook vaker schimmel in huis. Van schimmel zelf word je niet ziek, schrijft de krant, maar wie al astma of een allergie heeft, kan er meer last van krijgen.
Dat is de kern. Een koud huis is niet alleen oncomfortabel, het werkt via twee wegen tegelijk op je gezondheid, via je lichaam en via het vocht in je muren.
Hoe warm moet het binnen zijn?
Hier wordt het interessant, want de adviezen spreken elkaar op het eerste gezicht tegen. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt in haar richtlijnen voor wonen en gezondheid uit 2018 een minimale binnentemperatuur van 18 graden aan, en zegt dat kwetsbare groepen zoals ouderen, jonge kinderen en chronisch zieken een hogere temperatuur nodig kunnen hebben. GGD Leefomgeving noemt in zijn advies over vocht en schimmel minimaal 18 graden overdag en 15 graden ’s nachts. Milieu Centraal geeft op zijn pagina met bespaartips voor de verwarming het advies om de thermostaat niet hoger dan 19 graden te zetten als je thuis bent, ’s nachts op 15 graden, en de verwarming in kamers waar je niet bent, ook de slaapkamers, uit te draaien.
Naast elkaar gezet ziet dat er zo uit.
| Moment of ruimte | Bespaaradvies Milieu Centraal | Ondergrens voor gezondheid |
|---|---|---|
| Woonkamer, als je thuis bent | niet hoger dan 19 graden | minimaal 18 graden (WHO, GGD), voor kwetsbare mensen hoger (WHO) |
| ’s Nachts | 15 graden | 15 graden (GGD) |
| Overdag, niemand thuis | 15 graden | geen aparte grens, wel opletten voor vocht |
| Slaapkamers en ongebruikte kamers | verwarming uit | niet zo koud dat vocht gaat neerslaan (GGD, Milieu Centraal) |
Voor een gezond gezin met een goed geïsoleerd huis passen die adviezen prima bij elkaar. De 19 graden van Milieu Centraal is een plafond voor de woonkamer, geen doel, en die ligt boven de 18 graden van de WHO. Het wringt bij twee groepen. Wie oud is, slecht ter been of ziek, zit veel stil en koelt sneller af. Voor die mensen is 19 graden in de woonkamer eerder de ondergrens dan het plafond, en wat ons betreft hoort een bespaartip daar nooit boven te gaan. En wie uit geldnood de hele dag op 15 graden zit, haalt de ondergrens voor gezondheid niet meer, ook al bespaart hij precies volgens het boekje.
Tocht en vocht, de stille kant van een koud huis
Een koude kamer wordt vanzelf vochtig. Koude lucht kan minder waterdamp vasthouden dan warme lucht, en dat vocht slaat neer op de koudste plekken, zoals een buitenmuur achter de kast of het plafond van de badkamer. Hoe dat precies werkt en hoe je zuinig stookt zonder dat de muren gaan schimmelen, lees je in ons stuk over zuinig stoken zonder vocht en schimmel. GGD Leefomgeving vat het samen als vier dingen die samen moeten gebeuren, schimmel weghalen, vocht beperken, de hele dag ventileren en verwarmen. Wie alleen ventileert maar niet verwarmt, of andersom, houdt het probleem.
Dat betekent niet dat je de ramen dicht moet houden om warmte te sparen. Tocht en ventilatie zijn twee verschillende dingen. Tocht is koude lucht die ongecontroleerd binnenkomt via kieren bij deuren, ramen en de brievenbus, en daar verlies je warmte mee zonder dat de lucht er gezonder van wordt. Milieu Centraal raadt aan de deuren in huis dicht te houden, zodat de warmte blijft waar je zit. Ventilatie via roosters of een mechanisch systeem is juist nodig om vocht af te voeren. Dicht dus de kieren, en laat de roosters open.
Een thermometer met hygrometer in de woonkamer en de slaapkamer geeft je in een paar dagen een eerlijk beeld. Een luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent is gezond volgens Milieu Centraal. Zie je in de slaapkamer ’s ochtends steeds meer dan dat, terwijl de temperatuur ver onder de 15 graden zakt, dan is die kamer te koud voor het vocht dat jij er ’s nachts in uitademt. Een warmere slaapkamer helpt dan ook tegen huisstofmijt in bed, die juist van vochtige lucht houdt.
Wie extra aandacht verdient
De cijfers van het RIVM gaan niet over mensen die een avond rillen op de bank. Ze gaan vooral over ouderen, over mensen met hart- of longklachten en over huishoudens die niet genoeg kunnen stoken. Heb je een ouder of buurman van boven de 75, kijk dan deze winter eens naar de thermostaat als je op bezoek bent, en vraag of de slaapkamer verwarmd wordt. Zit iemand in de woonkamer onder de 18 graden, dan is dat volgens de WHO geen zuinige keuze meer maar een risico. Dat is een ongemakkelijk gesprek, maar wel een dat telt, zeker in de weken na een koude periode, als het effect van de kou volgens het RIVM pas zichtbaar wordt.
