Schimmel op enkel glas in een monument: wat je wel mag doen

Dat is een discussie die nog wel even duurt. Ondertussen is het herfst, en de schimmel wacht niet op de gemeenteraad. Wat kun je in een monument met enkel glas nu al doen, en wat mag zonder vergunning?

Waarom enkel glas schimmel geeft

Enkel glas is in huis bijna altijd het koudste oppervlak. Warme, vochtige lucht uit de kamer koelt daar af en het vocht slaat neer als condens. Die druppels lopen naar beneden en blijven op het houten kozijn en de stopverf staan, en daar groeit schimmel. Hoe meer vocht er in de kamer hangt, door koken, douchen, ademen of drogende was, hoe natter de ruit. In ons stuk over condens op je ramen lees je hoe dat mechanisme werkt. Bij enkel glas is het effect alleen veel sterker dan bij dubbel glas.

Dat betekent ook dat je met twee knoppen kunt draaien, ook zonder nieuwe ramen. Minder vocht in de lucht, en het vocht dat er wel is snel afvoeren.

Wat je nu zelf kunt doen, zonder vergunning

De volgende maatregelen raken het raam en het kozijn niet en vallen daarom in de praktijk buiten de vergunning. Ze lossen het probleem niet op, maar ze beperken de schimmel tot er een structurele oplossing is.

1. Droog de ruiten elke ochtend. Een raamwisser en een doek halen het condenswater weg voordat het in het hout trekt. Het is saai werk, maar het scheelt het meest.
2. Ventileer. Zet roosters open en houd een raam op een kier, ook ’s nachts als het kan. Koude, droge buitenlucht neemt het vocht mee naar buiten.
3. Beperk vocht in de kamers met enkel glas. Droog geen was in die ruimtes, zet bij het koken de afzuigkap aan en houd de badkamerdeur dicht na het douchen.
4. Haal de schimmel weg van kozijn en stopverf. Daarover zijn de meningen verdeeld, en in ons stuk over azijn tegen schimmel zetten we de adviezen naast elkaar. Laat het hout daarna goed drogen.
5. Houd gordijnen ’s nachts een stukje van het raam. Een dicht gordijn sluit koude lucht op tegen het glas, en daar wordt de condens alleen maar erger van.
6. Meet de luchtvochtigheid met een hygrometer. Blijft die ver boven de 60 procent, dan is ventileren de eerste stap, niet schoonmaken.

Blijft de schimmel terugkomen terwijl je dit allemaal doet, dan is er meer aan de hand dan alleen condens. Ons stuk over schimmel die steeds terugkomt helpt je de oorzaak te vinden.

Wat in een monument vaak wel mag

Wat precies vergunningvrij is, verschilt per gemeente en per type monument. Een rijksmonument valt onder landelijke regels, voor een gemeentelijk monument zoals dat van Eismann beslist de gemeente. De meeste gemeenten werken met het afwegingskader voor verduurzaming van monumenten van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, soms met eigen aanvullingen.

Haarlem is een goed voorbeeld van hoe zo’n lijst eruitziet. In het Haarlemse afwegingskader staat dat je zonder vergunning tochtstrippen mag aanbrengen zolang raam en kozijn niet veranderen, kozijn- of raamfolie aan de binnenkant mag plakken, en niet-historisch glas mag vervangen door dun isolatieglas met dezelfde dikte. Voor een binnen-voorzetraam heb je in Haarlem wel een vergunning nodig, maar als er geen monumentaal interieur is en het voorzetraam aan vaste eisen voldoet, kan de gemeente die snel verlenen. Het voorzetraam moet dan zonder aanpassing van het bestaande kozijn worden geplaatst, de raamverdeling volgen en te openen zijn voor ventilatie.

Die eisen zijn ook in andere steden een goed uitgangspunt. Een voorzetraam aan de binnenkant laat het monument van buiten ongemoeid, en volgens het Haarlemse kader is er bij de meeste ramen wel een vorm van verduurzaming mogelijk. Let wel op de ventilatie. Het kader stelt als eis dat de ventilatie in de ruimte op orde is, juist om vochtproblemen te voorkomen.

Begin bij het monumentenloket

Wie in een monument woont, doet er goed aan om eerst bij het monumentenloket van de gemeente na te vragen welke ramen als historisch gelden. Bij Eismann ging het om de achtergevel, waarvan volgens hem niemand weet hoe die er oorspronkelijk uitzag. In de monumentbeschrijving van 2016 staat volgens hem dat de meeste oorspronkelijke houten ramen al bij een renovatie bijna vijftig jaar eerder waren vervangen. Is je glas niet historisch, dan heb je vaak meer ruimte dan je denkt. Vraag ook of de gemeente een snelle route heeft voor standaardoplossingen, zoals Haarlem die kent.

Woon je in een gebouw met een VvE, zoals Eismann, dan gaat het vervangen van ramen in de gevel meestal via de vereniging. Maatregelen aan de binnenkant van je eigen woning, zoals een voorzetraam, kun je vaak zelf regelen.

Wat je nodig hebt

• Een raamwisser en microvezeldoeken
• Een hygrometer
• Tochtstrips die zonder schroeven of frezen in het kozijn passen
• Een schimmelreiniger of een ander middel dat je kiest na het lezen van de adviezen
• Eventueel raamfolie voor de binnenkant, of een voorzetraam op maat

Raamwissers, hygrometers, tochtstrips en raamfolie liggen bij de Action, de Hema en bouwmarkten als Gamma, Praxis en Karwei. Een voorzetraam op maat laat je maken door een glaszetter of een gespecialiseerd bedrijf in voorzetramen, en voor een monument kies je liefst een bedrijf dat ervaring heeft met vergunningaanvragen.