Ventileren moet dag en nacht: de fouten die schimmel en vocht in huis geven

Waarom kort luchten niet genoeg is

Veel mensen zetten ’s ochtends tien minuten de ramen open en vinden dat ze dan geventileerd hebben. Luchten en ventileren zijn alleen twee verschillende dingen. Luchten is kort en flink de lucht verversen. Ventileren is een continue, kleine luchtstroom via roosters, klepramen of een ventilatiesysteem. Het eerste is een aanvulling, het tweede de basis. Het verschil leggen we uitgebreider uit in ventileren of luchten.

Waarom dat continue deel zo belangrijk is, staat in de GGD-richtlijn over schimmel- en vochtproblemen in woningen van het RIVM uit 2012. De meeste schimmels in huis groeien vanaf een luchtvochtigheid van 80 procent aan het oppervlak, en daarvoor hoeft er geen condens te zijn. Doorslaggevend is hoe lang een muur of plafond zo vochtig blijft. Is dat elke dag meer dan de helft van de tijd, dan neemt de groeisnelheid van schimmels volgens de richtlijn sterk toe. Ligt het daaronder, dan is de groei minimaal, al is hij niet per se nul. Een kwartier per dag luchten haalt het vocht uit de lucht, maar niet uit het plafond. Daarvoor heb je de uren daarna nodig.

Badkamer: het gaat om de uren na het douchen

De richtlijn geeft een cijfer dat de meeste mensen verrast. Na het douchen droogt een plafond bij een gemiddelde luchtvochtigheid in vier tot vijf uur op, de wanden in ongeveer twee tot drie uur. Pas daarna zakt de vochtigheid aan het oppervlak onder de 80 procent. Wie de ventilator na tien minuten uitzet of de deur naar de overloop openzet om het sneller droog te krijgen, verlengt juist die natte periode of verplaatst het vocht naar de slaapkamer. Drie dingen gaan in de badkamer vaak mis.

• Het raam een uur lang wijd open. Milieu Centraal raadt 20 tot 30 minuten op de hoogste stand of met het raam open aan. Langer kan de badkamer zo koud maken dat er juist condens ontstaat.
• De deur dicht zonder kier. GGD Leefomgeving wil minstens een centimeter ruimte boven de drempel, anders kan de afzuiging geen lucht aanzuigen. Test het met een velletje wc-papier, dat moet tegen het ventiel worden gezogen.
• Natte handdoeken in de badkamer laten drogen. De GGD raadt aan ze buiten of in de droger te drogen, de vloer en wanden met een trekker droog te maken en de badkamer warm te houden.

Heb je geen raam in de badkamer, dan hangt alles van de afzuiging af. Wat je dan controleert, lees je in een badkamer zonder raam goed ventileren.

Slaapkamer: de kamer waar je het niet ziet

In een slaapkamer adem je acht uur lang vocht uit in een kamer die vaak koud is en waar de deur dicht zit. De GGD noemt schimmel in de slaapkamer schadelijker dan in de badkamer, simpelweg omdat je er meer tijd doorbrengt. Ook hier zijn er drie klassiekers.

• Het raam dicht omdat het koud is. De GGD adviseert met het raam op zijn minst op een kier te slapen, of de roosters open te laten.
• De verwarming helemaal uit. Een koude kamer wordt vanzelf vochtig. De GGD raadt aan de verwarming hoger te zetten als een kamer klam aanvoelt en grote verschillen tussen kamers te vermijden. Hoe je ventileert zonder een ijskoude kamer, staat in slaapkamer ventileren zonder een koude kamer.
• Het condens op het raam laten zitten. Veeg het ’s ochtends weg en zet dan de ramen even wijd open.

Keuken en woonkamer

Koken levert veel vocht op in korte tijd. Milieu Centraal raadt aan een raam open te zetten of de afzuigkap aan te zetten, en bij bakken en braden in olie of boter de kap nog een uur extra op de hoogste stand te laten draaien. Een deksel op de pan scheelt volgens Milieu Centraal veel waterdamp. Werkt de kap niet goed, kijk dan naar het vetfilter en koolstoffilter.

In de woonkamer zijn de fouten minder zichtbaar. Een raam open zonder doorstroming door het huis werkt slecht. Milieu Centraal wijst erop dat de lucht door het huis moet kunnen, via een kier onder de binnendeuren of roosters in deuren of muren. En de was op een rek bij de verwarming brengt veel vocht de kamer in, zoals we uitrekenden bij het wasrek naast de verwarming.

De fout die je niet ziet: roosters dicht en ventilatie uit

Dit is de fout met de grootste gevolgen. Wie roosters dichtzet tegen de tocht, houdt niet alleen het vocht binnen. Milieu Centraal waarschuwt dat dichte roosters bij mechanische afzuiging onderdruk geven. Het systeem zuigt dan lucht aan waar het kan, en dat kan vochtige lucht uit de kruipruimte zijn, met schimmel of radon. Hoe je roosters schoonmaakt zonder ze te blokkeren, lees je in ventilatieroosters schoonmaken.

Mechanische ventilatie zet je volgens Milieu Centraal alleen uit voor onderhoud of als een noodadvies zegt dat ramen en deuren dicht moeten. De GGD noemt de laagste stand als je weg bent en de hoogste als je thuis bent, kookt, doucht of de was droogt. Laat het systeem elke twee jaar nakijken. Maakt het herrie, dan is dat een reden om het te laten controleren, niet om het uit te zetten. Wat je zelf kunt nakijken, staat in mechanische ventilatie maakt lawaai.

Ventileren kost wel warmte. In een goed geventileerd huis gaat volgens Milieu Centraal ongeveer een kwart van de stookkosten naar het opwarmen van verse lucht. Hoe je dat beperkt zonder vocht in huis te halen, lees je in ventileren in de winter zonder onnodig warmteverlies. En zie je al plekken verschijnen, kijk dan eerst op de plekken waar het volgens het CBS het vaakst misgaat, die we op een rij zetten in de schimmelpiek van deze winter.