Wat mag op de composthoop en wat hoort in de gft-bak?

De belangrijkste regel is niet “kan het ooit verteren?”, maar “wil ik dit straks veilig en schoon door mijn tuin verspreiden?”. Een goede composthoop werkt met lucht, vocht en variatie. Een verkeerde mix wordt nat, zuur, stinkend of trekt ongedierte aan.

Het verschil tussen composthoop en gft-bak

De gft-bak wordt professioneel verwerkt. Daarbij kunnen etensresten, botjes, gekookte kliekjes, theezakjes en koffiepads in veel gevallen gewoon mee, volgens de Nederlandse gft-lijst van Milieu Centraal. Een eigen composthoop haalt die omstandigheden niet betrouwbaar. De temperatuur wisselt, de hoop wordt niet overal even warm en materiaal ligt soms maanden half verteerd aan de rand.

Daarom is de thuislijst strenger dan de gft-lijst. Milieu Centraal noemt zelf dat niet alles wat in de gft-bak mag ook op de composthoop kan, juist omdat een professionele installatie anders werkt dan een huishoudencomposthoop. Gebruik buitenlandse compostadviezen, zoals die van de RHS, vooral voor de verhouding tussen groen en bruin materiaal. Voor de vraag wat je in Nederland in welke afvalstroom doet, is de Nederlandse lijst leidend.

Snelle wel-nietlijst voor veelvoorkomend afval

Dit mag meestal op de composthoop

Goede compost begint met plantaardige resten die niet gekookt of vet zijn. Denk aan aardappelschillen, wortelloof, stronken, koolbladeren, klokhuizen, bananenschillen, verlepte bloemen, oude kamerplanten zonder plastic pot, koffiedik, koffiefilters, eierschalen, notendoppen, klein geknipte takjes, haagscheersel, dor blad en gemaaid gras. Snijd grove stengels en takken kleiner, dan kunnen schimmels en bodemdieren er beter bij.

Gebruik citrus- en bananenschillen met mate, vooral als ze niet biologisch zijn. Ze verteren wel, maar een dikke laag schillen is eenzijdig en kan het composteringsproces vertragen. Eierschalen mogen erbij, maar breek ze fijn. Ze verdwijnen langzaam en blijven anders als witte stukjes in de compost zichtbaar.

Ook strooisel van kleine plantenetende huisdieren kan geschikt zijn, bijvoorbeeld zaagsel of stro uit een konijnen- of caviaverblijf. Gebruik dit alleen als het dier gezond is en het strooisel niet vol zit met kunststofkorrels, parfum of chemische toevoegingen. Uitwerpselen van honden en katten horen niet op de hoop.

Lees het schema als tekst

1. Rauw plantaardig: Schillen, blad, bloemen en klein snoeisel mogen meestal op de composthoop, gemengd met droog materiaal.
2. Gekookt of vet: Kliekjes, brood, kaas, vlees en vis gaan niet op de hoop. Gebruik de gft-bak als je gemeente die heeft.
3. Ziek of invasief: Niet gokken. Controleer de soort: sommige resten moeten bij restafval of gesloten naar de milieustraat.
4. Plastic of zakje: Composteerbaar plastic hoort niet op de thuiscompost. Verwijder labels, stickers, potten en verpakkingen.

Dit hoort liever in de gft-bak dan op je composthoop

Gekookte kliekjes, brood, rijst, pasta, kaas, jus, vlees, vis, botjes en graten zijn precies de categorieën waar de gft-bak sterker in is dan je composthoop. Ze mogen volgens de Nederlandse gft-informatie vaak in de groene bak, maar Afvalscheidingswijzer adviseert voedselresten niet op de eigen composthoop te gooien, omdat ze zout en vet kunnen zijn en ongedierte aantrekken.

Theezakjes en koffiepads zijn een andere valkuil. Losse thee, koffiedik en papieren koffiefilters kunnen op de composthoop. Theezakjes en koffiepads mogen bij het gft, maar niet op je eigen hoop, omdat ze thuis vaak niet snel genoeg vergaan. Ook composteerbare plastic producten, wegwerpservies en gewone composteerbare zakjes horen niet op de thuiscompost. Alleen speciale gft-inzamelzakken met geschikt logo zijn bedoeld om gft in te verzamelen, niet om je composthoop te verbeteren.

Gooi keukenpapier met veel saus, vet of vleesresten liever in de gft-bak als je gemeente dat accepteert, of anders bij restafval. Voor je composthoop is schoon bruin materiaal beter: droge bladeren, stro, houtsnippers en fijn snoeisel.

Wat doe je met zieke planten, onkruid en invasieve soorten?

Zieke planten vragen een aparte beoordeling. Een blad met wat meeldauw of een eenjarige plant die aan het einde van het seizoen instort, is iets anders dan aardappelziekte, buxusmot of Japanse duizendknoop. Milieu Centraal adviseert zieke planten liever in de gft-bak te doen, omdat gft professioneel op hogere temperatuur wordt verwerkt. Sommige plantenresten mogen zelfs niet in de gft-bak, omdat verspreiding alsnog een risico blijft.

Bij schadelijk tuinafval noemt de Afvalscheidingswijzer onder meer Japanse duizendknoop, buxusmot en reuzenberenklauw als afval dat niet op de eigen composthoop hoort. Verpak zulke resten gesloten als je ze vervoert, zodat wortelstukjes, zaden of rupsen zich niet onderweg verspreiden.

Groen en bruin materiaal: zo blijft de hoop in balans

Een composthoop heeft zowel groen als bruin materiaal nodig. Groen materiaal is vochtig en stikstofrijk, zoals groenteschillen, vers gras, jong onkruid en plantenloof. Bruin materiaal is droger en koolstofrijk, zoals droge bladeren, stro, houtig snoeisel en fijne takjes. De RHS adviseert bij composteren een mix waarin zacht groen materiaal wordt aangevuld met veel gehakt of versnipperd bruin materiaal, zodat de hoop luchtig blijft.

In de praktijk hoef je geen exacte percentages te meten. Merk je dat de hoop nat, compact en scherp ruikend wordt, voeg dan bruin materiaal toe. Zie je vooral droge takjes en gebeurt er weinig, voeg dan vochtiger groen materiaal toe en maak de hoop licht vochtig. Gras is een klassiek probleem: een dun laagje is prima, maar een dikke plak vers maaisel wordt snel slijmerig en zuur. Meng gras meteen met bladeren, houtsnippers of klein snoeisel.

Lees het schema als tekst

1. Ruikt naar bosgrond: Goed teken. Donker, kruimelig materiaal kan als mulch of bodemverbeteraar worden gebruikt.
2. Stinkt zuur of rot: Te nat of te weinig lucht. Meng droog blad, takjes of stro door de hoop en stop tijdelijk met nat keukenafval.
3. Blijft droog en takkerig: Te veel bruin materiaal. Voeg groene resten toe en maak de hoop licht vochtig, niet drijfnat.
4. Veel vliegjes: Dek fruit- en keukenresten af met tuinafval en controleer of er geen gekookte of vette resten in liggen.

Benodigdheden en stappen voor een veilige compostkeuze

Je hebt weinig nodig: een emmer voor keukenresten, een tuinschaar of hakselaar voor grof snoeisel, een riek of compostbeluchter, en een voorraad droog bruin materiaal. Bewaar in de herfst een zak droge bladeren naast de hoop. Daarmee kun je natte keukenresten of gras later afdekken.

1. Sorteer eerst. Haal plastic labels, elastiekjes, fruitstickers, binddraad, potten en verpakkingen weg.
2. Vraag: rauw plantaardig? Zo ja, meestal geschikt voor de composthoop. Zo nee, ga naar de gft- of restafvalroute.
3. Vraag: ziek, zaaddragend of invasief? Bij twijfel niet op de hoop. Gebruik gft, restafval of milieustraat volgens de soort.
4. Maak grof materiaal kleiner. Takken, harde stengels en koolstronken composteren sneller als ze zijn geknipt of gekneusd.
5. Meng nat met droog. Dek keukenresten af met blad, stro of snoeisel om vliegen en geur te beperken.
6. Controleer maandelijks. De hoop moet vochtig aanvoelen als een uitgeknepen spons en aards ruiken.

Materiaal dat vaak discussie geeft

As: alleen een kleine hoeveelheid schone houtas van onbehandeld hout kan, goed gemengd. As van barbecuekolen, sigaretten, kachel met geverfd hout of houtskool hoort niet op de composthoop en ook niet bij gft.

Papier en karton: buitenlandse compostgidsen gebruiken versnipperd karton soms als bruin materiaal. Voor Nederlandse huishoudens is het eenvoudiger en schoner om papier en karton in de papierbak te doen en je composthoop te voeden met bladeren, stro en snoeisel. Een klein stukje krant onderin de gft-bak kan volgens Milieu Centraal geen kwaad, maar dat is iets anders dan papier als compostingrediënt.

Potgrond en aarde: een klein restje oude potgrond kan door de compost, maar grote hoeveelheden zand of aarde maken de hoop zwaar en arm aan lucht. Hergebruik potgrond liever in borders of lever grote hoeveelheden volgens gemeentelijk advies in.

Biologisch afbreekbaar plastic: niet op de composthoop. Het woord composteerbaar betekent meestal dat het onder gecontroleerde omstandigheden kan afbreken, niet dat jouw hoop het netjes verwerkt.

Controleer het resultaat voordat je compost gebruikt

Rijpe compost is donker, kruimelig en ruikt naar bosgrond. Je herkent nog wel eens een takje, eierschaal of notendop; die kun je eruit zeven en teruggooien op de nieuwe hoop. Volgens de RHS kan tuincompost grofweg zes maanden tot twee jaar nodig hebben, afhankelijk van volume, menging, temperatuur en vocht. Forceren met kalk of “compostversnellers” is meestal niet nodig als de mix klopt.

Gebruik halfverteerde compost niet rond jonge zaailingen of in potgrond voor kwetsbare planten. Leg die liever als mulch onder struiken of laat hem langer rijpen. Heb je veel compost nodig voor borders, combineer dan eigen compost met gericht bodembeheer, bijvoorbeeld door te mulchen in de border of door zware kleigrond stap voor stap te verbeteren.

Wanneer stop je met zelf doen?

Stop met thuis composteren van een partij zodra je niet meer weet wat erin zit, als er veel gekookte resten doorheen zijn gegaan, of als de hoop structureel stinkt en ongedierte aantrekt. Verwijder zichtbaar verkeerd materiaal en breng risicoresten naar de juiste afvalstroom. Een bestaande hoop kun je vaak herstellen door natte delen los te trekken, bruin materiaal toe te voegen en nieuwe keukenresten tijdelijk naar de gft-bak te brengen.

Begin je nog maar net, kies dan een systeem dat bij je tuin past. Voor een kleine tuin is een gesloten vat vaak praktischer dan een open hoop; voor veel snoei- en bladafval werkt een grotere bak beter. In onze gids over een composthoop beginnen lees je hoe je de plek en bak kiest. Ruikt je hoop al zuur of rot, gebruik dan de stappen bij een stinkende composthoop herstellen. Heb je vooral herfstblad, dan is bladcompost maken vaak rustiger en eenvoudiger dan alles op één gemengde hoop gooien. Meer praktische tuingidsen vind je in de categorie tuin.