Is 16 graden in huis te koud? Wat het doet met vocht, schimmel en je gezondheid

Wat de adviezen zeggen over 16 graden

GGD Leefomgeving raadt aan om overdag te verwarmen tot minimaal 18 graden en ’s nachts tot 15 graden, en om grote temperatuurverschillen tussen kamers te vermijden. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt in haar richtlijnen voor wonen en gezondheid uit 2018 ook 18 graden als ondergrens, met de kanttekening dat ouderen, jonge kinderen en chronisch zieken het warmer nodig kunnen hebben.

Leg je 16 graden daarnaast, dan krijg je dit beeld.

• ’s Nachts zit 16 graden boven de 15 graden die de GGD als minimum noemt. Prima dus.
• In de slaapkamer is het ook prima, zolang de muren droog blijven. Daarover hieronder meer.
• Overdag, als je thuis zit, is 16 graden twee graden onder het advies. Voor iemand die gezond is en beweegt, is dat vooral een kwestie van een trui. Voor iemand die oud is, ziek of de hele dag stilzit, is het te koud.
• Overdag, als niemand thuis is, is het geen probleem voor je lichaam, wel een punt voor je muren als het huis slecht geïsoleerd is.

Waarom kou voor je gezondheid zwaarder weegt dan je denkt, met de cijfers van het RIVM erbij, lees je in ons stuk over kou in huis en een veilige binnentemperatuur. Hier gaat het om het tweede deel van de vraag: wat 16 graden met vocht en schimmel doet.

Waarom de lucht bij 16 graden vochtiger wordt

In een huis komt elke dag water in de lucht, van koken, douchen en ademen. Hoeveel waterdamp lucht kan vasthouden, hangt af van de temperatuur. Koelt een kamer af terwijl er geen vocht bijkomt of weggaat, dan stijgt de relatieve luchtvochtigheid vanzelf. Een kamer van 20 graden met 50 procent luchtvochtigheid komt bij 16 graden op ongeveer 64 procent uit. Dat rekenden we na met de gangbare dauwpuntsformule, die onder meer op Wikipedia staat. In ons stuk over zuinig stoken zonder vocht en schimmel staat de hele reeks van 20 tot 10 graden.

Op zich is 64 procent niet alarmerend. Het probleem zit niet in de lucht midden in de kamer, maar aan de koudste oppervlakken, zoals de buitenmuur achter een kast, de hoek bij het plafond of de dagkant van een raam.

Waar het misgaat: de koude muur

Schimmel heeft geen druppels nodig. Volgens de GGD-richtlijn over schimmel- en vochtproblemen in woningen (RIVM, 2012) hebben de meeste schimmels in huis een luchtvochtigheid van ten minste 80 procent nodig om te groeien, gemeten aan het oppervlak. Condens is daarvoor geen voorwaarde. Een muur die een paar graden kouder is dan de kamer, haalt die 80 procent al lang voordat hij nat aanvoelt.

Dezelfde richtlijn legt uit hoe je de kwaliteit van een buitenmuur uitdrukt, met een temperatuurfactor. Voor nieuwbouw moet die volgens het Bouwbesluit minstens 0,65 zijn. Voor bestaande woningen geldt die eis niet. Wij rekenden met die factor en de dauwpuntsformule door wat dat betekent bij een buitentemperatuur van 0 graden.

• Kamer op 20 graden. Een muur die net aan de nieuwbouweis voldoet, is aan de binnenkant ongeveer 13 graden. Bij 50 procent luchtvochtigheid in de kamer komt het oppervlak net onder de 80 procent uit. Geen schimmelrisico.
• Kamer op 16 graden, zelfde hoeveelheid vocht. De muur is aan de binnenkant ongeveer 10,4 graden, en de luchtvochtigheid in de kamer is opgelopen naar zo’n 64 procent. Aan het muuroppervlak kom je dan ruim boven de 80 procent. Dat is de zone waarin schimmel kan groeien.
• Kamer op 16 graden, met minder vocht. Blijft de luchtvochtigheid in de kamer rond 55 procent of lager, dan blijft dezelfde muur onder de grens.

Dit zijn rekenvoorbeelden, geen meting van jouw huis. Ze laten wel zien waar het om draait. Zestien graden is niet het probleem, zestien graden met het vocht van een huis op twintig graden wel. En in een ouder huis, dat niet aan de nieuwbouweis hoeft te voldoen, is de muur nog kouder en ligt de grens dus nog lager. De richtlijn noemt woningen van voor 1992 als de groep waarin vocht en schimmel het meest voorkomen.

Volgens de richtlijn telt ook hoe lang een oppervlak vochtig blijft. Is het oppervlak elke dag meer dan de helft van de tijd boven de 80 procent, dan neemt de groeisnelheid van schimmels sterk toe. Een koude nacht is dus geen ramp, een koude muur die dag en nacht vochtig blijft wel.

Zo houd je het op 16 graden droog

Wil of moet je de thermostaat op 16 graden houden, dan is het vocht de knop waaraan je draait.

• Hang een hygrometer op in de koudste kamer die je gebruikt. Zie je daar vaak meer dan 60 procent, dan is het tijd om in te grijpen. Een paar slimme thermostaten geven ook een schimmelwaarschuwing per kamer, maar een losse meter doet hetzelfde werk.
• Laat de ventilatieroosters dag en nacht open en zet mechanische ventilatie nooit helemaal uit. Dat is het advies van de GGD.
• Haal vocht weg waar het ontstaat. Deksel op de pan, afzuigkap aan, badkamerdeur dicht na het douchen. En droog de was niet in een koude kamer. Hoeveel vocht dat scheelt, lees je bij het wasrek naast de verwarming.
• Zet kasten een paar centimeter van de buitenmuur, zodat er lucht langs kan en de muur niet nog kouder wordt.
• Stook de kamers niet helemaal uit. De GGD raadt aan grote verschillen tussen kamers te vermijden. Een slaapkamer op 16 graden is beter dan een slaapkamer die ’s middags afkoelt tot 12.

Zie je toch stipjes op een buitenmuur of in een hoek, kijk dan eerst of het om condens of om lekkage gaat. Dat verschil leggen we uit in vochtplek op de muur: condens of lekkage. En dat een droog en goed geventileerd huis ook echt verschil maakt voor je gezondheid, bleek uit het onderzoek dat we bespraken in beter huis, betere gezondheid: kinderen in gerenoveerde huurwoningen hadden minder vaak astmamedicijnen nodig.