Houtworm herkennen: gaatjes, boormeel en wanneer je in actie moet komen
Inhoudsopgave
Wat houtworm precies is
Houtworm is de larve van een klein bruin kevertje, de gewone houtwormkever. Het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen noemt hem de meest voorkomende houtaantaster in gebouwen. De kever is 2,5 tot 5 millimeter lang, de larve wordt tot 6 millimeter. Die larve leeft ongeveer drie jaar in het hout en eet in die tijd gangen door het zachte buitenste deel van de stam, het spinthout. Pas als ze verpopt en als kever naar buiten knaagt, ontstaat het ronde vlieggat dat jij ziet.
Het KAD geeft ook de kalender. Het verpoppen gebeurt van maart tot mei, de kevers leggen hun eitjes van mei tot augustus en leven zelf maar drie tot vier weken. In september zie je dus geen kevers meer vliegen. Wel zie je wat er in het voorjaar en de zomer is uitgevlogen, en dat maakt de herfst een prima moment om je houtwerk na te lopen.
Actief of oud, zo lees je de sporen
De meeste mensen schrikken van een paar gaatjes in een antieke stoel. Vaak is dat niet nodig. Oude, stille aantasting is heel gewoon in meubels die al een eeuw meegaan. Het verschil zit in de details.
| Wat je ziet | Waarschijnlijk oud | Waarschijnlijk actief |
|---|---|---|
| Kleur van de gaatjes | Donker, zelfde kleur als het oppervlak, vaak met stof of was erin | Scherp randje met licht, vers hout zichtbaar |
| Boormeel | Geen, of oud grijs stof dat vastzit | Lichte hoopjes op of onder het hout |
| Structuur van het meel | Klonterig en stoffig | Korrelig, met kleine ovale bolletjes |
| Na het schoonmaken | Blijft schoon | Binnen enkele weken weer nieuw meel |
Dat korrelige meel met ovale bolletjes is volgens het KAD typerend voor de houtwormkever. Het zijn grotendeels uitwerpselen van de larven. Voel je in een hoopje fijn meel dat aanvoelt als poedersuiker, dan kan het ook iets anders zijn, zoals schuurstof of het werk van een andere houtaantaster.
De eenvoudigste test is geduld. Stofzuig het oppervlak en de vloer eronder goed schoon, en plak de bestaande gaatjes af met een stukje schilderstape of vul ze met wat was. Kijk na een paar weken en daarna in het voorjaar opnieuw. Nieuwe gaatjes of vers meel betekenen dat er nog larven aan het werk zijn.
Waar houtworm graag zit
Het KAD schrijft dat de larven vrijwel elke houtsoort aantasten, maar dat het meestal bij het spinthout blijft. In de praktijk vind je houtworm vooral in onbehandeld hout op plekken waar het wat vochtiger is. Denk aan kruipruimtes, balken op een zolder zonder isolatie, de onderkant van trappen, oude kasten tegen een koude buitenmuur en triplex achterwanden van meubels. Hout dat rondom goed is afgewerkt met verf, beits of lak is een stuk minder aantrekkelijk, omdat de kever zijn eitjes graag in kiertjes en open houtnerven legt.
Een vochtige kruipruimte is dan ook iets om naar te kijken, los van de houtworm. Hoe je de luchtvochtigheid in huis meet en laag houdt, lees je in ons stuk over luchtvochtigheid in huis.
Wat werkt en wat niet
Voor een los meubelstuk kun je veel zelf. Het KAD noemt twee methoden zonder gif.
- Invriezen. Kleine voorwerpen zoals een lijst, een krukje of een houten beeldje gaan veertien dagen in de vriezer op min 22 tot min 28 graden. Een gewone diepvries haalt die temperatuur niet altijd, dus check je vriezer of vraag een slager of koelhuis om hulp.
- Verhitten. Minstens zes uur op 48 tot 56 graden doodt de larven, maar hout, lijm en fineer kunnen daarbij beschadigen. Dat laat je bij een waardevol meubel liever aan een restaurateur over.
- Een toegelaten bestrijdingsmiddel. Voor houtwerk dat niet los kan, zoals een trap of een balk, adviseert het KAD een middel dat in Nederland voor dit doel is toegelaten. Of een middel toegelaten is, zoek je op in de databank van het Ctgb. Het middel moet het kale hout in, dus oude verf en lak gaan er eerst af.
- Vervangen. Hout dat zo is uitgevreten dat het zacht aanvoelt of afbrokkelt, heeft geen draagkracht meer. Vervang het door verduurzaamd hout.
- Blijven kijken. Het KAD raadt aan om na een behandeling minstens een jaar te controleren op nieuw boormeel en nieuwe gaatjes.
Wat niet werkt is de gaatjes alleen dichtsmeren met houtvuller. Dan zie je het probleem niet meer, maar de larven eten gewoon door en knagen volgend voorjaar een nieuw gat. Ook huismiddeltjes als azijn of terpentine in de gaatjes spuiten bereiken de larven in de diepere gangen niet.
Zit de aantasting in dragende delen van het huis, zoals vloerbalken, het dak of de trap, of zie je ook grotere, ovale gaten van enkele millimeters, bel dan een erkend bestrijder of een bouwkundige. Grotere gaten kunnen op een andere kever wijzen, zoals de boktor, en die is ernstiger. Wij zouden bij twijfel over constructiehout nooit zelf gaan experimenteren.
Benodigdheden en waar je ze koopt
Voor inspectie en een kleine behandeling heb je dit nodig. Het meeste ligt bij Gamma, Praxis, Karwei of Hornbach.
- Een felle zaklamp en een loep, voor gaatjes en meel
- Een stofzuiger met smal mondstuk
- Schilderstape of meubelwas om oude gaatjes af te dekken voor de test
- Een houtwormbestrijdingsmiddel met een Ctgb-toelating, te vinden bij de bouwmarkt tussen de houtbeschermingsmiddelen
- Een kwast of een injectiespuitje dat bij het middel hoort
- Handschoenen en een mondkapje voor het schuren en aanbrengen
- Grote vriezerzakken, voor kleine voorwerpen die de vriezer in gaan
Werk je met een bestrijdingsmiddel, lees dan het etiket en ventileer de ruimte goed. Dat klinkt als een open deur, maar juist in een krappe kruipruimte vergeet je het snel.
