Te veel PFAS in een derde van het drinkwater: helpt een waterfilter in huis?
Inhoudsopgave
De vraag leeft sinds een week weer. Radar besteedde er in de uitzending van maandag 28 september aandacht aan, onder de kop dat een derde van ons drinkwater meer PFAS bevat dan het RIVM adviseert. Radar wijst er daarbij op dat drinkwater maar een van de routes is waarlangs PFAS in je lichaam komen, en dat het grootste deel via voedsel en lucht binnenkomt.
Waar het cijfer vandaan komt
De ophef begon op 22 september, toen Greenpeace een postcodecheck voor PFAS in kraanwater online zette. Volgens Greenpeace krijgt ruim een derde van de bevolking kraanwater met meer PFAS dan de advieswaarde van het RIVM. De hoogste waarden zitten in Noord-Holland, rond Zaandam en IJmuiden ongeveer drie keer de advieswaarde, rond Alkmaar en Den Helder tweeënhalf keer en in Amsterdam twee keer.
Het is belangrijk om twee getallen uit elkaar te houden. Het RIVM adviseert een waarde van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA-equivalenten. Dat is een advies, geen wet. De wettelijke Europese norm, die sinds januari 2026 geldt, ligt veel hoger. Al het kraanwater in Nederland voldoet aan die wettelijke norm, ook op de plekken met de hoogste metingen. Het RIVM schrijft daarnaast dat mensen ongeveer drie keer zoveel PFAS binnenkrijgen via voedsel als via drinkwater, maar dat die twee samen boven de gezondheidskundige grens uitkomen. Daarom telt elke bron mee.
Welke filters wel en niet werken
PFAS zijn een grote groep stoffen, en filters zijn niet voor alle PFAS even goed. Lange PFAS-moleculen, zoals PFOA en PFOS, laten zich makkelijker vangen dan de kortere varianten. Dit is de grove indeling.
| Methode | Haalt PFAS weg | Nadelen |
|---|---|---|
| Water koken | Nee, het verdampt water en PFAS blijven achter | Kost alleen energie, zonder effect op PFAS |
| Filterkan met actief kool | Gedeeltelijk, vooral de lange PFAS, zolang de patroon vers is | Werking neemt af naarmate de patroon ouder wordt, en een oude patroon kan juist bacteriën vasthouden |
| Koolblokfilter op de kraan of onder het aanrecht | Beter dan een kan, omdat het water langer contact heeft met de kool | Filter moet op tijd vervangen, installatie nodig |
| Omgekeerde osmose onder het aanrecht | Het meest, ook veel kortere PFAS | Duur in aanschaf, gebruikt extra water, haalt ook mineralen weg en vraagt onderhoud |
| Flessenwater | Niet gegarandeerd PFAS-vrij | Veel plastic afval en duurder, terwijl RIVM en waterbedrijven kraanwater blijven adviseren |
Let bij het kopen op wat een fabrikant precies belooft. Staat er alleen dat een filter kalk, chloor en smaak verbetert, dan zegt dat niets over PFAS. Zoek naar een filter dat getest is op PFOA en PFOS, en bij voorkeur naar een onafhankelijke certificering. Een bewering als PFAS-vrij water zonder testrapport is een reden om door te lopen.
Wat je nu kunt doen
Mijn eerlijke advies is om niet in paniek een filter te bestellen. Het RIVM en de drinkwaterbedrijven adviseren om kraanwater gewoon te blijven drinken, en de echte oplossing ligt bij de bron. Dat is ook het standpunt van Greenpeace, die een verbod op PFAS wil in plaats van een overstap op flessen.
- Kijk eerst wat er in jouw regio gemeten is. Je drinkwaterbedrijf publiceert de meetwaarden, en de postcodecheck van Greenpeace geeft een eerste indruk.
- Woon je in een gebied met hogere waarden en wil je toch iets doen, dan is een koolblokfilter of een osmosefilter onder het aanrecht zinvoller dan een filterkan.
- Kies je voor een filterkan, vervang de patroon dan echt op tijd. Een kan met een patroon van maanden oud doet vooral niets meer.
- Kijk ook naar de andere bronnen in huis. Pannen met een beschadigde antiaanbaklaag, oude regenjassen en vlekwerende sprays zijn bekende gebruiksproducten met PFAS. Over andere stoffen die je in huis kunt beperken, schreven we eerder in microplastics in huis.
- Wil je het nieuws blijven volgen, dan zet het RIVM de stand van zaken op de PFAS-pagina.
Een filter kan een persoonlijke keuze zijn, en daar is niets mis mee. Maar wie een dure installatie onder het aanrecht laat zetten en ondertussen dagelijks bakt in een gekraste pan, is met de verkeerde kant begonnen.
