Trojaans paard tegen de Aziatische hoornaar, komt die val ook naar Nederland?

Hoe het trojaans paard werkt

Het probleem met gewone vallen is bekend. Ze vangen een handvol hoornaars, terwijl de koningin in het nest gewoon eitjes blijft leggen. Bovendien belanden er vooral andere insecten in. Het Brusselse team pakt het daarom andersom aan, meldde VRT NWS op maandag 9 november op basis van een persbericht van de universiteit.

Het systeem bestaat uit drie stappen. Een camera met beeldherkenning bekijkt welk insect de val in loopt, en laat alleen de Aziatische hoornaar door naar een tweede kamer. Volgens de VUB herkent de software de soort met meer dan 99 procent nauwkeurigheid, zodat honingbijen buiten schot blijven. In die tweede kamer krijgt de hoornaar een soort biologische sticker mee. Dat zijn eiwitvezels die aan het pantser van het insect blijven kleven en sporen dragen van Beauveria bassiana, een schimmel die van nature in de bodem voorkomt en in de landbouw al als biologisch bestrijdingsmiddel is toegelaten.

Daarna wordt de hoornaar weer losgelaten. Hij vliegt terug naar zijn kolonie en neemt de schimmel mee naar binnen, waar die zich onder de nestgenoten moet verspreiden. Het doel is dus niet de ene hoornaar in de val, maar het hele nest dat je vanaf de grond vaak niet eens kunt zien.

Hoe ver is het echt

Hier zit het verschil tussen het nieuwsbericht en de werkelijkheid. Het team heeft zijn protocollen en resultaten op 21 oktober online gezet, en wie de resultatenpagina van het project leest, ziet een eerlijk beeld van werk in een vroeg stadium.

De studenten vergeleken drie eiwitten die aan chitine moeten binden, de stof waar het pantser van insecten van gemaakt is. Eén daarvan bleef in het lab duidelijk beter hangen, ook op gedroogde hoornaars. Het team noemt die cijfers zelf ruwe schattingen. Of de complete vezel aan een levende hoornaar blijft plakken, is nog niet getest, en ook regen en zonlicht staan nog op de lijst.

De proef met de schimmel is niet op hoornaars gedaan maar op larven van de wasmot, vijf per groep. Dat is te weinig voor harde conclusies, schrijven de studenten erbij. Over een proef in het veld, bij een echt nest, staat op de pagina niets. De vraag of een besmette hoornaar de schimmel ver genoeg het nest in brengt om een hele kolonie uit te schakelen, is daarmee nog open.

Dat maakt het idee niet minder slim. De wedstrijd waar het team aan meedoet, iGEM, is bedoeld voor precies dit soort eerste stappen. Van 13 tot en met 16 november presenteren de studenten hun werk in Parijs. Tussen een wedstrijdproject en een product dat je mag gebruiken zitten daarna nog veldproeven en een toelating als bestrijdingsmiddel. Een datum waarop de val beschikbaar komt, noemen de VUB en het team niet, voor België niet en voor Nederland ook niet.

Waarom zo’n val wel zou schelen

De aantrekkingskracht zit in wat de huidige aanpak niet kan. Een nest van de Aziatische hoornaar hangt in de zomer en herfst meestal hoog in een boom, verstopt tussen het blad. Een bestrijder moet het eerst vinden en er dan nog bij kunnen. Een val die de hoornaars zelf het middel laat bezorgen, slaat het zoeken over.

Het tweede voordeel is dat hij kiest. Gewone lokvallen met zoet of eiwit vangen vooral andere insecten, en de hoornaar is daarin maar een klein deel van de vangst. Daarom raadt de overheid het gebruik van vallen door particulieren af. Een camera die alleen de juiste soort doorlaat, lost dat bezwaar op papier op.

Wat je tot die tijd zelf doet

Voor nu verandert er niets aan het advies. November is wel de maand waarin je de nesten ineens ziet. Het grote zomernest hangt hoog in een boom en valt pas op als het blad eraf is, een donkerbruine bal van gekauwd hout. Zie je er een, dan doe je dit.

• Blijf op afstand. De hoornaar steekt niet zomaar, maar verdedigt zijn nest fel als je te dichtbij komt.
• Maak een paar duidelijke foto’s van het nest en als het lukt van een hoornaar. Je herkent hem aan het zwarte borststuk, het grotendeels zwarte achterlijf en de gele uiteinden van de poten.
• Meld het via waarneming.nl, waar deskundigen de soort bevestigen. De inheemse Europese hoornaar, groter en met een roodbruine kop, wordt nog vaak per vergissing gedood.
• Laat het weghalen over aan een specialist. Zelf spuiten, afbranden of met een stok slaan is gevaarlijk, en gif gebruiken buiten je huis is verboden.

Zelf een lokval ophangen in de hoop het nest uit te dunnen heeft dus weinig zin en kost vooral nuttige insecten het leven. Wie je precies belt en waarom dat per gemeente en provincie verschilt, staat in ons stuk over een nest van de Aziatische hoornaar herkennen en melden.

Ook een nest dat je pas nu ontdekt, is het melden waard. Het laat zien waar de soort zit, en in het voorjaar beginnen koninginnen weer met nieuwe nesten. Tegen de tijd dat het Brusselse trojaans paard een echte val is, weet men dan in elk geval waar hij moet hangen.