Ratten in de buurt en niemand luistert: waar je het meldt en wat je zelf doet

Wie gaat waarover?

De verdeling verschilt per gemeente, maar de reactie van de gemeente Haarlem en corporatie Elan Wonen op het onderzoek van Radar laat goed zien hoe het meestal loopt. De gemeente gaat daar over het riool en de aansluitingen buiten de erfgrens, en bestrijdt bovengronds alleen bij grote populaties. De corporatie gaat over haar huurwoningen en over kapotte aansluitingen binnen de erfgrens. Heb je een koopwoning, dan is die laatste aansluiting van jou. Dat bleek ook bij de Kleverparkbuurt in Haarlem, waar de gemeente gebreken vond in huisaansluitingen en die bij de bewoners neerlegde, terwijl die bewoners juist het oude hoofdriool verdenken.

Stel dus eerst vast waar je de ratten ziet, want dat bepaalt je ingang. Zitten ze in huis of komen ze door de fundering, dan begin je als huurder bij de verhuurder. Zitten ze in de straat, het plantsoen of rond het riool, dan begin je bij de gemeente. Weet je niet zeker of het om ratten gaat, kijk dan eerst naar het verschil tussen rat en muis. Wie de rekening krijgt, lees je in ons stuk over wanneer het een plaag is en wie betaalt.

Meld het zo dat het niet blijft liggen

Een telefoontje verdwijnt, een dossier niet. Maak foto’s en filmpjes met datum, houd een logboek bij van wat je ziet en waar, en bewaar elke mail en notitie van elk gesprek. Dat advies staat in een overzicht van Welingelichte Kringen over muizen in huurhuizen, en het geldt net zo voor ratten. Komt er een bestrijder langs die een bouwkundig probleem ziet, vraag hem dat dan op papier te zetten.

Dat vastleggen heeft een reden. In een uitspraak van de rechtbank Limburg van augustus 2026 oordeelde de kantonrechter dat overlast door ongedierte niet was gebleken. De huurder moet zelf onderbouwen dat er zoveel ongedierte is dat het om een gebrek gaat.

Vraag ook de buren om apart te melden. In Heemstede volgt de gemeente bij meerdere meldingen een stappenplan waarin ook het riool wordt bekeken. Eén melding is een incident, tien meldingen uit dezelfde straat zijn een patroon. Radar zag bovendien dat 16 procent niet meldde omdat anderen dat al hadden gedaan, en precies zo blijft een probleem kleiner lijken dan het is.

Als de verhuurder niet reageert

Bij een corporatie of particuliere verhuurder is de route vrij vast. Radar zet hem op een rij. Check met de Gebrekencheck van de Huurcommissie of het bij de verhuurder hoort. Komen de dieren binnen door de staat van het gebouw, dan ligt de bal in principe bij hem. Vraag daarna schriftelijk om herstel binnen zes weken. De Huurcommissie heeft daar een modelbrief voor.

Gebeurt er niets, dan hangt de volgende stap af van je huurcontract. Met een sociale huurwoning vraag je de Huurcommissie om een oordeel, en die kan een tijdelijke huurverlaging toekennen zolang het gebrek er is. In de vrije sector kan dat alleen als de verhuurder ermee instemt, en anders blijft de kantonrechter over. Betaal intussen wel gewoon je volledige huur. Zelf inhouden maakt je positie zwakker. Bij een corporatie kun je daarnaast een schriftelijke klacht indienen over het uitblijven van een reactie.

Als de gemeente niet reageert

Dit deel slaan mensen makkelijk over. Een melding is geen klacht. Heb je gemeld en hoor je niets, dien dan een officiële klacht in via de site van de gemeente en verwijs naar je meldingen met datum. Krijg je binnen zes weken geen antwoord, of ben je niet tevreden over de afhandeling, dan kun je terecht bij de Nationale ombudsman. De organisatie mag die termijn met vier weken verlengen. Kijk wel op de site van je gemeente welke ombudsman voor jou geldt, want de Nationale ombudsman laat je eerst nagaan of hij de organisatie mag behandelen.

Wil je weten hoe het met het riool in je straat zit, dan is er nog een middel. Het bewonerscollectief in de Haarlemse Kleverparkbuurt vroeg via een Woo-verzoek om inspectierapporten en aanlegjaren van de riolen. Omdat de gemeente volgens hen niet op tijd besliste, dienden ze eind mei 2026 een beroepschrift in bij de rechtbank Noord-Holland. Bij de berichtgeving van begin juni was er nog geen uitspraak. Dat is een lange weg, maar het laat zien dat je niet hoeft te wachten tot iemand je die informatie vrijwillig geeft.

Wat je intussen zelf doet

Melden haalt niet weg wat de ratten nu aantrekt. In het Radar-onderzoek noemden mensen afval in de buurt (45 procent) en vogelvoer (37 procent) het vaakst als oorzaak, ruim voor oude riolen (15 procent) en bouwkundige gebreken (7 procent). Dat is wat bewoners denken en geen vastgestelde oorzaak, maar het zijn wel de dingen waar je morgen iets aan kunt doen. Bewaar afval en etensresten afgesloten en voer vogels zo dat er niets op de grond blijft liggen.

Maak verder de gaten dicht waar ze nu de kou ontvluchten en haal in de tuin de schuil- en voedselplekken weg. Overleg met de buren, want een schutting houdt een rat niet tegen. Preventief gif is volgens Radar sinds 2023 verboden, dus zet dat niet alvast neer. Ruim je sporen op, lees dan eerst hoe je jezelf beschermt.