Beestjes tussen je boeken: broodkever of stofluis, en wat werkt?
Inhoudsopgave
Twee beestjes die niets met elkaar te maken hebben
De broodkever is een echte kever. Hij is 2 tot 4 millimeter lang, ovaal en roodbruin, en hij kan goed vliegen. Daarom zie je de volwassen kevers vaak tegen het raam of dood op de vensterbank liggen. Het kwaad zit in de larven, witte wormpjes van hooguit een halve centimeter die zich door harde, droge en zetmeelrijke spullen heen eten. Over zijn gewone werkterrein schreven we al uitgebreid in het stuk over kleine bruine kevertjes in de keukenkast.
In een boek zoekt de larve niet het papier zelf maar wat erin en eromheen zit. Volgens een factsheet van de Britse erfgoedorganisatie English Heritage beschadigt de broodkever boeken waarin veel zetmeel en dierlijke lijm zit. Denk aan oude banden, gelijmde ruggen en stijfselpap. Hout eet hij volgens dezelfde factsheet niet.
De stofluis, in huis meestal boekenluis genoemd, is geen kever en ook geen luis. Het is een bleek beestje van 1 tot 4 millimeter dat schokkerig over bladzijden, planken en behangranden loopt. Hij eet geen boeken op, maar de microscopisch kleine schimmels die erop groeien als het lang vochtig blijft. Alles over herkennen en aanpakken lees je in ons stuk over boekenluis in huis.
Zo zie je welk beestje je hebt
Het snelste verschil zit in de schade. Een broodkever laat gaatjes achter, een stofluis niet.
| Wat je ziet | Wat het waarschijnlijk is |
|---|---|
| Ronde gaatjes ter grootte van een speldenprik in de rug of band, met wat korrelig gruis eronder | Broodkever |
| Kleine roodbruine kevertjes op de vensterbank in de buurt van de kast | Broodkever |
| Bleke, ongevleugelde beestjes die schokkerig over de bladzijden lopen, zonder gaatjes | Stofluis (boekenluis) |
| Grijze, langwerpige beestjes van een centimeter of meer met staartdraden | Papiervisje |
| Gaatjes met fijn boormeel in de houten plank zelf | Houtworm |
Die laatste twee horen er ook bij, want ze worden vaak met de eerste twee verward. Het papiervisje eet wel echt papier en is veel groter, zie papiervisje of zilvervisje. En wie gaatjes in de boekenplank vindt, kijkt naar een ander dier. English Heritage noemt de gewone meubelkever als de soort die op de broodkever lijkt, maar donkerder en minder behaard is en een bultig halsschild heeft. Hoe je die herkent, staat in het stuk over houtworm herkennen. Of een plaag nog actief is, zie je volgens de factsheet aan vers gruis onder de gaatjes en aan levende kevers op de vensterbank.
Broodkevers in je boeken: zoek eerst in de keuken
Een broodkever begint zelden in de boekenkast. De kevers vliegen en leggen hun eitjes in voorraden, en t-online wijst erop dat ze vaak met aangetaste boodschappen mee naar binnen komen. Het advies van de Duitse site is daarom om bij een plaag in de keuken ook je boekenplanken na te lopen. Andersom werkt het net zo goed. Vind je ze in je boeken, kijk dan in de voorraadkast naar beschuit, pasta, kruiden en diervoer. Zolang daar een bron zit, komen er steeds nieuwe kevers bij.
Voor eten noemt t-online een nacht in de vriezer of een half uur in de oven op 60 graden. Een boek gaat natuurlijk niet in de oven, en een nacht vriezen is voor een boek te kort. Papier is compact en de kou heeft tijd nodig om tot in het midden te komen. English Heritage houdt in zijn richtlijn voor invriezen twee weken aan bij min 18 tot min 20 graden, of drie dagen bij min 30. Een gewone diepvries haalt die min 18 meestal wel, dus reken dan op veertien dagen.
De werkwijze uit die richtlijn is ook thuis goed te volgen. Stop het boek in een plastic zak, druk zo veel mogelijk lucht eruit en plak hem goed dicht. Laat het boek na het vriezen nog minstens een dag in de dichte zak op kamertemperatuur komen. Dan slaat het condensvocht op de zak neer en niet op de bladzijden. Maak de boeken pas na de behandeling schoon, zodat je geen eitjes of larven verder verspreidt. Zuig de lege plank daarna goed uit en gooi de stofzuigerzak direct weg, zoals t-online ook voor de keukenkast adviseert. Een kleverige val met lokstof, die de Duitse site noemt als de plaag aanhoudt, laat je daarna zien of er nog kevers vliegen.
Stofluizen tussen de boeken: dan is het vocht
Bij stofluizen heeft de vriezer weinig zin. Je doodt de beestjes die er nu zitten, maar zolang de schimmel blijft groeien, komen er nieuwe. De oplossing zit in de kast en de kamer. Een boekenkast tegen een koude buitenmuur, een volgepropte plank zonder lucht erachter of een slaapkamer waar zelden geventileerd wordt, zijn precies de plekken waar dit gebeurt. Een paar centimeter ruimte tussen kast en muur en dagelijks ventileren doen meer dan welk middel ook. Waarom dat juist in deze tijd van het jaar misgaat, lees je in ventileren moet dag en nacht.
Wanneer je beter een restaurateur belt
Gaat het om een kostbaar of kwetsbaar boek, met leer, perkament, losse platen of een oude band, vries het dan niet zomaar in. English Heritage raadt aan bij twijfel over de kwetsbaarheid van een voorwerp eerst advies te vragen aan een restaurateur, omdat sommige materialen bij kou broos worden. Voor een gewone paperback of een stapel oude kookboeken is de vriezer prima. Daarna helpt het om voorraden in de keuken in goed sluitende potten en blikken te bewaren, zodat de broodkever geen nieuwe start krijgt.
